ابو القاسم سلطانى

61

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

برگ داراى اثر ضد ميكروبى و بر روى استافيلوكوك اوره‌ئوس موثر مىباشد . از شيرابه برگ براى رفع زكيل استفاده مىشود . گياه سمى است و باعث تشنجات صرعى شكل مىشود . Code - 2249 افيبقطس Epipactis grandiflora All . گياهى است از خانواده Orchidaceae كه پزشكان سنتى در تاليفات خود آن را با اسامى افنيقطس ، افنقيطس ، افيقطس و افبقطس آورده و شكل آن را چنين توصيف نموده‌اند : گياهى است كه در بهار مىرويد ارتفاع آن كمتر از يك متر ، ساقه باريك ، پرشاخه ، برگ مانند سداب كمى درازتر با دندانه‌هاى بسيار ريز و داراى كرك‌هاى سفيد و دمبرگى دراز مىباشد . گل‌ها به رنگ الوان و متمايل به سفيد و تخم آن به تخم شلغم شباهت دارد و به صورت تقلب به آن اضافه مىشود . محل رويش آن سوريه ، مصر ، اسكندريه و نواحى اطراف آن و بين مزارع گندم ، جو و عدس مىباشد و در مصر آن را سلجم يا شلجم مىنامند و رايحه ترنج از آن به مشام مىرسد . قسمت قابل مصرف برگ ، دانه و ريشه گياه مىباشد . پزشكان سنتى موارد مصرف و اثرات درمانى آن را چنين ذكر نموده‌اند : پادزهر داروهاى سمى مىباشد ، درد كبد را تسكين و ورم آن را درمان مىنمايد ( ديوسكوريد - 1 * ) ، رگ‌هاى كبد و سپرز را باز مىكند و نفخ را از بين مىبرد . مقدار خوراك آن حدود 5 / 2 گرم ، سه روز متوالى مىباشد ( ابن بيطار - 2 * ) ، همراه با نوشابه‌هاى شيرين مصرف مىشود . به صورت خوراكى و ضماد درد پا را تسكين مىدهد و در موارد نفخ و سفتى اعضاء سودمند مىباشد ، افشره ريشه گياه كه در بهار مىگيرند از ساير اندام‌هاى گياه موثرتر مىباشد و مقدار خوراك آن ده گرم و طبيعت آن در دوم گرم و خشك مىباشد . از روغن تخم گياه كه به زيت شلجم معروف است در امر درمان استفاده مىشود ( انطاكى ، حكيم مومن و عقيلى خراسانى : 3 * ) . ( 1 * ) - تت دياسقوريدوس م - 4 ص 349 ( 2 * ) - جامع مفردات ابن بيطار ج 1 ص 46 ( 3 * ) - تت تذكره 52 ، تلخيص از تحفه 27 و مخزن 98 Code - 2250 ذنب الخيل Equisetum arvense L . ذنب الخيل يا دم اسب صحرائى گياهى است پايا به ارتفاع 35 يا 60 سانتىمتر از خانواده Equisetaceae ، بدون گل ، با ريزوم افقى ، سياه‌رنگ كه در غالب نقاط مرطوب به خصوص در زمين‌هاى سيليسى كه در زير آن سفره آب سطحى وجود داشته باشد به صورت خودرو و به وفور مىرويد .